NGÔ ĐỒNG DẤU YÊU

                   NGÔ ĐỒNG DẤU YÊU

Ngô Đồng xanh thắm trời mây

Dòng Sông lộng lẫy chảy xuôi Ba Triều

Ba Động liền nối Ba Sông

Ngàn năm vọng tiếng dư hương cội nguồn

Núi Sông ôm ấp êm đềm

Sáu Vua ngự tại xây thành Cố đô

Sông xanh thắm đỏ buôn làng

Rừng xanh bát ngát chim trời hót vang

Xuân Thu rực rỡ bồi hồi

Hạ Đông lấp lánh tràn trề nắng lên

Long lanh bến nước ngọt lành

Vang vang vọng tiếng kiêu hùng Nước Nam

Xưa nay mãi mãi sau này

Ngàn năm còn đó muôn đời cháu con

Thấm sâu theo bước oai hùng

Hạ Long Vịnh Cạn  đắm lòng khách du

Sông Ngô Đồng: là một con sông nhỏ tại xã Ninh Hải, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình, Việt Nam. Nó là một chi lưu của sông Sào Khê (là sông nối sông Hoàng Long với sông Vạc). Sông Ngô Đồng chảy từ vùng đầm trũng trong lòng hệ thống núi đá vôi của quần thể di sản thế giới Tràng An, len qua các vách núi và cánh đồng lúa rồi đổ nước vào hệ thống sông Vạc tại gần cầu Vũng Trắm .

Sông Ngô Đồng được gắn liền với lịch sử kinh đô Hoa Lư , tại nơi này là đầu tiên của nhà nước phong kiến Trung ương tập quyền ở Việt Nam , cũng chính là quê của Đinh Tiên Hoàng .. 

Kinh đô này tồn tại 42 năm (968 - 1010), gắn với sự nghiệp của ba triều đại liên tiếp là  nhà Đinh, nhà Tiền Lê  và  nhà Lý với các dấu ấn lịch sử : thống nhất giang sơn , đánh Tống - dẹp Chiêm và phát tích quá trình định đô Hà Nội .

Thứ nhất là Nhà Đinh: thống nhất giang sơn:

Năm 968, Đinh Bộ Lĩnh dẹp xong loạn 12 sứ quân, thống nhất giang sơn, lên ngôi Hoàng đế, lập ra triều đại nhà Đinh và trở thành vị hoàng đế đầu tiên của Việt Nam sau 1000 năm Bắc thuộc , Đinh Tiên Hoàng đặt tên nước là "Đại Cồ Việt" và lấy Hoa Lư chính quê hương của mình làm kinh đô , đặc điểm địa lý tự nhiên của kinh đô Hoa Lư được mô tả :

"Hoa Lư là nơi núi non trùng điệp. Núi trong sông, sông trong núi. Căn cứ thủy bộ rất thuận tiện. Sau lưng là rừng, trước mặt là đồng bằng, xa nữa là biển cả... Nơi đây non sông tráng lệ, phong thủy hài hòa, xứng đáng chọn để dựng đô được."

Theo các chính sử , Đinh Tiên Hoàng Đế ở ngôi được 12 năm thì bị một giám quan là Đỗ Thích ám sát . Con trai thứ 3 còn lại mới 6 tuổi là Đinh Toàn lên ngôi , tức Đinh Đế Toàn . 

Lấy cớ giặc Tống xâm lược , thái hậu Dương Vân Nga và triều thần tôn thập đạo tướng quân Lê Hoàn lên ngôi , lập ra nhà Tiền Lê . Đinh Toàn làm vua được 8 tháng , sau trở thành Vệ Vương có mặt trong triều đình Tiền Lê 20 năm . 

Năm Tân Sửu 1001, trong dịp cùng vua Lê Đại Hành đi dẹp loạn Cử Long thuộc vùng Cầm Thủy , Thanh Hóa , Đinh Toàn bị trúng tên , hy sinh năm 27 tuổi .

Thời thứ hai Nhà Tiền Lê : đánh Tống - dẹp Chiêm:

Khi Lê Hoàn lên ngôi trong hoàn cảnh đất nước biến loạn , cả trong lẫn ngoài ngay từ khi ông giành quyền nhiếp chính , các đại thần thân cận của Đinh Tiên Hoàng là Đinh Điền , Nguyễn Bặc , Trịnh Tú , Lưu Cơ cùng tướng Phạm Hạp đều nổi dậy chống lại nhưng đều nhanh chóng bị đánh dẹp tắt .

Phò mã Ngô Nhật Khánh bỏ trốn vào nam , cùng vua Chiêm Thành với hơn nghìn chiến thuyền định đến đánh kinh đô Hoa Lư nhưng bị bão dìm chết , thấy triều đình Hoa Lư rối ren , nhà Tống bên Trung Quốc cho quân tiến vào đánh chiếm Đại Cồ Việt .

Trước tình hình đó , Thái hậu Dương Vân Nga cùng tướng Phạm Cự Lạng và các triều thần tôn Lê Hoàn lên làm vua . Cuộc kháng chiến chống Tống lần thứ nhất thắng lợi, Dương Vân Nga lại trở thành hoàng hậu của Lê Hoàn .

Sách Dã sử chép rằng : 

Đại Hành băng , Trung Tông vâng di chiếu nối ngôi . Long Đĩnh làm loạn , Trung tông vì anh em cùng mẹ không nỡ giết , tha cho . Sau Long Đĩnh sai bọn trộm cướp đêm trèo tường vào cung giết Trung Tông .

Lê Long Đĩnh trong 4 năm cầm quyền thì 5 lần cầm quân đánh dẹp: dẹp tan tranh giành giữa các anh em trong hoàng tộc để thu phục mọi người xong , sang Ái Châu để đánh giặc Cử Long , đánh người Man ở hai châu Đô Lương và Vị Long , đánh giặc ở Hoan châu , châu Thiên Liêu và đánh giặc ở các châu Hoan Đường và Thạch Hà . Tuy nhiên cái chết ở tuổi 24 này dẫn đến sự chấm dứt triều đại Tiền Lê và quyền lực rơi vào tay Nhà Lý .

Nhà Lý định đô Thăng Long - Hà Nội :

Khác với các kinh đô chính thống khác ở Việt Nam, kinh đô Hoa Lư có một vai trò lịch sử đặc biệt: là nơi đánh dấu sự ra đời kinh thành Thăng Long - Hà Nội, thủ đô hiện tại của đất nước Việt Nam. Mốc son Lý Thái Tổ dời đô từ Hoa Lư về Thăng Long mà bằng chứng là chiếu dời đô được xác định là thời điểm khai sinh lịch sử thủ đô mặc dù với việc mở rộng diện tích phần lớn các vùng đất đế đô của Việt Nam có trước Hoa Lư như Mê Linh (Hai Bà Trưng), Long Biên (nhà Tiền Lý), Cổ Loa (nhà Ngô) nay đều thuộc về Hà Nội.

Sáu vị  Vua gồm :  (Đinh Tiên Hoàng, Đinh Phế Đế, Lê Đại Hành, Lê Trung Tông, Lê Long Đĩnh, Lý Thái Tổ).

Sau khi Lý Thái Tổ dời đô về Thăng Long, người con trai thứ 2 là Khai Quốc Vương mới hơn 10 tuổi được giao cai quản vùng đất này cùng sự bảo trợ của hoàng hậu Lê Thị Phất Ngân . Hoa Lư tiếp tục giữ vai trò là một căn cứ quân sự và trung tâm văn hóa của các triều đại nhà Trần , Hậu Lê , nhà Mạc và Tây Sơn .

Nhà Trần sử dụng thành Nam Tràng An của cố đô Hoa Lư để làm cứ địa kháng chiến chống Nguyên Mông . Vua Trần Thái Tông tiếp tục xây dựng ở Hoa Lư hành cung Vũ Lâm , đền Trần thờ thần Quý Minh và chùa A Nậu. Cung Vũ Lâm là nơi các vua trần xuất gia tu hành .

Nhà Hậu Lê , thời Lê Thánh Tông , Đại Việt sử ký toàn thư chép rằng :

Ngày 16 vua thân hành dẫn đại ngự giá khởi hành , trời mưa nhỏ , gió bấc . Tư thiên giám Tạ Khắc Hải tâu rằng : "Mưa là mưa nhuần quân , gió từ phương bắc là gió hòa" . Cho nên khi thuyền vua đi , có câu thơ rằng :

"Trăm vạn quân đi đánh cõi xa , Mui thuyền mưu đội thấm quân ta".

Vua nghe xong liền sai Lại bộ thượng thư Nguyễn Như Đổ , tế đền Đinh Tiên Hoàng , để cầu cho quân đi thắng trận .

Thời nhà Mạc , quận công Bùi Thời Trung là người Hoa Lư đã cho tu bổ , xây dựng các đền thờ để nó có được kiến trúc giống hiện nay .

Mùa đông năm Canh Dần 1770 chúa Trịnh Sâm đi tuần thú cõi Tây , lúc quay thuyền trở về , đi tắt tới đất Tràng An thăm cảnh Hoa Lư . Nhìn bốn phía núi xanh , nước biếc , cửa khóa mấy lần , từng bước đều là thành vàng và hào nước . Non sông hùng tráng , hình thắng to lớn . Xem dấu vết của triều Đình mà lạnh lùng xơ xác … khiến ông cảm khái làm một bài thơ để tả nỗi lòng :

Quay thuyền về tới bến Trường Yên

Nhác thấy Hoa Lư cũng thuận miền

Như tấm lụa chăng , hang dội nước

Có từng núi mọc , cửa chồng then

Cố Đô đã mấy hồi thay đổi

Thiên phủ còn nguyên dấu vững bền

Hưng phế xưa nay bao chuyện cũ

Lòng dân đáng sợ chớ nên quên .

Qua triều đại Tây Sơn , một lần nữa đất Hoa Lư trở thành cứ địa phòng ngự để đại phá quân Thanh với các địa danh phòng tuyến Tam Điệp , đồn Gián Khẩu và chùa Bái Đính . Đến triều đại nhà Nguyễn , các vua tiếp tục tôn tạo các di tích Hoa Lư và xây dựng các lăng mộ , nâng cấp lễ hội cố đô Hoa Lư . Hiện nay , cố đô Hoa Lư là một di sản văn hóa thế giới trong quần thể danh thắng Tràng An được UNESCO công nhận từ năm 2014 .

Sau thời đại văn hóa Ðông Sơn, văn minh sông Hồng, lịch sử văn hóa văn minh Việt Nam bước vào thời đại lớn thứ hai của nó là thời đại "Ðại Cồ Việt - Ðại Việt - Việt Nam" , với ba thời kỳ văn hóa dài ngắn khác nhau : văn hóa Hoa Lư , văn hóa Thăng Long và văn hóa Phú Xuân .

Thế kỷ 10, khi đất nước Ðại Cồ Việt bước vào kỷ nguyên độc lập tự chủ lâu dài , cũng là lúc nảy sinh những mầm mống của một nền văn học dân tộc dưới hình thức chữ Hán và chịu ảnh hưởng của tư tưởng Phật giáo . Các danh nhân như Khuông Việt , Pháp Thuận và Vạn Hạnh là những người được triều đình trọng dụng và có tầm ảnh hưởng lớn đến văn hóa dân tộc. Đinh Tiên Hoàng là người đầu tiên lập chức tăng thống đưa phật giáo trở thành quốc đạo . Từ năm Canh Ngọ 970, Đinh Tiên Hoàng truyền cho đúc tiền đồng , là tiền tệ xưa nhất ở Việt Nam, gọi là tiền đồng Thái Bình , đặt nền móng cho nền tài chính - tiền tệ của Nhà nước phong kiến Việt Nam. Từ năm 976, thuyền buôn của các nước ngoài đến dâng sản vật của nước họ , kết mối giao thương với Đại Cồ Việt .

Tiền đồng Thái Bình

...............DS & CN...............  ......................................... Trương văn Khẩn ..........................................